TİCARİ HAYATIMIZIN VAZGEÇİLMEZİ ÇEK VE HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

April 30, 2008

Av. Muzaffer ÖZCAN

Ticari hayatımızın vazgeçilmez ödeme araçları arasında yer alan çek ve senede dair hukuki altyapı ya tam bilinmediği ya da gereğince dikkat edilerek uygulanmadığı için zaman zaman bir takım sıkıntılar yaşanabilmektedir.

Çek ve senet sıkı şekil şartlarına tabi kambiyo senedi niteliği taşıyan ödeme araçları olduğundan; alırken, verirken, düzenlerken ve tahsil aşamasında uyulması gereken kurallar vardır.

Bu yazımızda ana hatları ile çekte dikkat edilmesi gereken noktalardan bahsedeceğiz.Bir sonraki yazımızın konusu ise senet olacaktır.

ÇEK

Çeke ilişkin düzenlemeler bizim yasal mevzuatımızda Türk Ticaret Kanunu ve 3167 sayılı kanunla düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanundaki düzenlemeler daha çok çekin hukuki niteliğine ilişkin olup, günlük uygulamada problemler karşımıza 3167 sayılı yasaya ilişkin olarak gelmektedir. Özellikle çek cezaları bakımından 3167 sayılı yasanın bilinmesi önemlidir.

1-     Çekte vade yoktur. Senette olduğu gibi çek üzerine vade tarihi konulamaz. Çekin üzerinde yazan tarih ne olursa olsun çek ibraz edildiğinde teknik anlamda ödenir. Vadeli çek verilmesi ülkemiz ekonomik şartlarında ortaya çıkmış bir uygulama olup, hukuki dayanağı bulunmamaktadır. Çek üzerinde vade anlamı taşıyan tarih varsa bu tarih yok sayılır. O halde bankada paranız varsa çek yazabilirsiniz, çünkü çek bir ödeme aracıdır, senet gibi kredi vasıtası değildir. Bankada paranız olmadan (karşılığı olmadan) çek yazmışsanız çeşitli cezai yaptırımlar sizi beklemektedir.

2-     Çekte ödeme yeri belirtilmemişse, çek keşide edilen hesabın bulunduğu şubenin olduğu yer ödeme yeri olarak kabul edilir. Ödeme yeri çek keşide edilen yerle ödeme yerinin farklı yerler olması durumunda uygulanacak değişik ibraz süreleri bakımından önem taşımaktadır.

3-     Çekte keşide tarihi ve keşide yeri mutlaka olmalıdır. Çekte ibraz süresinde keşide tarihi esas alınır. Olmayan bir tarih çek üzerine keşide tarihi olarak yazılmış ise çek geçersiz sayılır. Mesela 31 Şubat 2006 gibi.

4-     Şirket çeklerinin mutlaka yetki sahiplerince imzalanması gerekmekte olup, yetkisi olmayan imza sahipleri tarafından imzalanan şirket çeklerinden dolayı bu kişilerin şahsi sorumlulukları vardır. (İmza yetkisi olmayan yöneticiler dikkat!)

5-     Çek ödeme için bankaya belirli bir sürede ibraz edilmelidir. Süresinde ödenmek üzere bankaya ibraz edilmeyen çek nedeniyle bir takım hak kayıplarına uğranılacaktır. Çek keşide edildiği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Bu süreler hak düşürücü olup, geçirildikleri takdirde kambiyo hukukuna dair hakların kullanılması mümkün değildir.

6-     Yukarıdaki süreler içinde çek bankaya ibraz edilmez de bu süreler geçirilirse, keşideci hakkında cezai hükümlerin uygulanmasını istemek mümkün olmayacaktır. Çek keşide eden isterse bu sürelerde ödeme için ibraz edilmeyen çekten cayabilir.

7-     Ödemeden men talimatı, keşideci tarafından imzalanmış bir çekin,  rızası hilafına elinden çıkması halinde, bankaya karşı ödemenin yapılmaması için talimat vermesidir. Çek gerçekten elinizden rızanız dışında çıkmışsa ve bunu da ispatlayacak yeterli deliniz varsa bu yola başvurulması gerekmektedir.

8-     Bankaya ibraz edildiği halde karşılığı olmaması nedeniyle ödenmeyen çek için keşideci ve cirantalardan müteselsilen ödenmeyen çek bedelini, ibraz gününden itibaren işleyecek temerrüt faizini, çekle ilgili yaptığınız masrafları ve binde üç oranında bir komisyon ve % 5 çek tazminatını talep edebilirsiniz.

9-     Karşılığı olmayan bir çek için ibraz müddeti + 6 aylık bir müracaat süreniz vardır. Bu süre içinde ilgili takip yollarına başvurmanız gerekmektedir. Sürenin geçmesi halinde kat etmeniz gereken hukuki işlem süreci daha masraflı ve uzun bir yol olacaktır.

10- Karşılıksız çek keşide etmek suçtur. Süresinde ibraz edilen bir çekin karşılığı yoksa keşide eden, hesap sahibi ya da yetkili temsilcisi çek bedeli tutarı kadar adli para cezasıyla cezalandırılırlar.

Bir işletme sahibinin veya yöneticisinin çekle ilgili bilmesi gereken hususlar kısaca bunlardır.